شب نوشت های ایمان رئیسی

مقاله ی منتشر شده در فصلنامه آبادی شماره ۵۲

ساختمان مسکونی کوه بر- مهدی علیزاده- 1353

" گرايش به تکنولوژی[1] در معماری معاصر ايران"

با تاکيد بر آثار مهدی عليزاده، فرهاد احمدی و رضا علی آبادی

ایمان رئیسی[2]

 فيروزه امامی[3]

چکيده:

این مقاله از سه بخش شناخت، تحليل و نتيجه گيری تشکيل شده است.

ابتدا اشاره ای کوتاه  به جایگاه رویکرد تکنولوژی گرا در معماری جهان و ایران خواهد شد، سپس در مرحله ی شناخت، سه اثر اجرا شده از معماران مورد نظر- مهدی عليزاده، فرهاد احمدی و رضا علي آبادی- انتخاب شده و از طريق مطالعه ی منابع موجود و مصاحبه با آنها و تصوير برداری از آثار، معرفی می شوند. در بخش تحليل، آثار معماران منتخب با رويکرد تکنولوژی پيشرفته از جمله توجه به سازه، تأسيسات، مواد و مصالح مصرفی و ساير مسا ئل تکنولوژيک مورد بررسی قرار خواهد گرفت و در بخش نتيجه گيری ضمن مقايسه ی جايگاه تکنولوژی در آثار معماری شان، به مهمترين ويژگی های تکنولوژيک آثار منتخب اشاره خواهد شد.

واژگان کلیدی:

معماری، معاصر، ایران، تکنولوژی، مهدی عليزاده، فرهاد احمدی، رضا علی آبادی

مقدمه:

" از اواخر قرن هجدهم ميلادی، به تدريج توليدات جديد صنعتی وارد امور ساختمانی شد. در ابتدا توليدات برای احداث پل ها،کارخانجات، تاسيسات بندر گاهی، سيلوهای گندم، بناهای عمومی و سپس ساختمان های مسکونی مورد استفاده قرار گرفت."[4]

" اسکلت فلزی بعنوان سازه ساختمان برای اولين بار در يک کارخانه ريسندگی در شراز بری در انگستان (97_1796) مورد استفاده قرار گرفت. در اين ساختمان ديوار های خارجی ازآجر باربر بودند و از تير و ستون های چدنی برای سازه ی داخلی استفاده شده بود.

اولين نمايشگاه بين الملی در هايد پارک شهر لندن در سال 1851 ميلادی برگزار شد. ساختمان عظيم قصر بلورين(Palace  Crystal  ) توسط جوزف پاکستن برای اين نمايشگاه طراحی شد. می توان گفت که اين ساختمان اولين اثر معماری با مصالح کاملاً مدرن، يعنی آهن و شيشه بود که اجزا به صورت پيش ساخته در کارخانه توليد و در محل نصب شدند، اگر چه پوشش سقف بنا به صورت سنتی، يعنی با قوس نيم دايره اجرا شده بود. اين ساختمان با مساحت 71500 متر مربع زير بنا، بزرگترين ساختمان ساخته شده تا آن زمان بود.

نمايشگاه بين المللی مهم ديگری در شهر پاريس در سال 1889 به مناسبت يکصدمين سال انقلاب کبير فرانسه برگزار شد. دو بنای مهم  به نام های برج ايفل و تالار بزرگ ماشين در اين نمايشگاه جلب توجه می کرد. برج ايفل توسط گوستاو ايفل ، مهندس راه و ساختمان طراحی و اجرا شد، اين برج تمام فولادی با 330 متر ارتفاع، بلندترين ساختمان ساخته شده تا آن دوره محسوب می شد. برج ايفل به صورت نمادی از صنعت و تکنولوژی جديد و نويد دهنده شکوفايی عصر مدرن بود. "[5]

"منبع الهام معماری مدرن و هایتک، تکنولوژی است. هر دو اصول فکری نزديک بهم و لغات کليدی مشترکی دارند. عملکرد و کارايی، صنعت و ماشين، پيش ساختگی، استاندارد نمودن، توجه به آينده، علم، رياضی و هندسه، تناسب و همگونی، منطق و خرد، فلسفه پوزيتيويسم، هنر انتزاعی، سبک بين المللی از لغات کليدی مشترک در اين دو سبک معماری می باشند."[6] و به همین دلیل است که مارتین هیدگر، یکی از معتبرترین فیلسوفان مدرنیته، به تکنولوژی از منظری زیبایی شناسانه نگریسته است.[7]

یکی از اولين ساختمان های اجرا شده ی هایتک به تعبیر امروزین، مرکز ژرژپمپيدو در پاريس است که توسط  ریچارد راجرز و رنزو پيانو طراحی و در سال 77-1971 ساخته شد. راجرز برای اين ساختمان اين ايده را بيان کرده است: " در عصر مدرن بايد در ساحتمان های مدرن زندگی کرد ."[8]

"از معماران معروف ديگر اين رویکرد می توان از پیتر کوک، نورمن فاستر، مايکل هاپکينز، نیکلاس گریمشاو و سانتياگوکالاتراوا نام برد. بر خلاف تصور عمومی، معماران هایتک به تاريخ علاقه مند هستند و خود را جدای از آن نمی دانند. ولی برداشت و نگرش آن ها نسبت به تاريخ به کلی متفاوت از ديدگاه معماران پست مدرن از تاريخ است. ريچارد راجرز به عنوان یکی از نظريه پردازان رویکرد هایتک معتقد است که : "ساختمان های عصر رنسانس در فلورانس شباهتی به بافت مجاور خود و معماری گوتيک قرون وسطا نداشتند، بلکه اين معماری جلوه ای از تبلور عصر جديد را نويد می داد."[9]      

"راجرز معتقد است که هر بنايی بايد نمايانگر روح زمان خود باشد. به نظر وی در عصر تکنولوژی نمی توان در خانه های يونان باستان و يا قصر های امپراتوری روم باستان زندگی کرد."[10]

"معماران هایتک با اعتقاد به بينش پوزيتيويسم، معتقدند که مشکل تکنولوژی نيست، بلکه راه حل در استفاده ی صحيح از تکنولوژی است. امروزه در کارهای اين معماران ملاحظه می شود که با استفاده از تکنولوژی، سعی در استفاده از حداکثر عوامل طبيعی همچون آفتاب، باد، آب های زير زمينی و گياهان برای تنظيم شرايط محيطی ساختمان دارند. لذا در معماری امروز این رویکرد به نام اکوتک ( اکولوژی + تکنولوژی ) تغییر کرده است، تکنولوژی در مقابل طبيعت قرار ندارد، بلکه در کنار و به موازات آن برای بهره برداری هر چه بيشتر از امکانات محيطی و تامين آسايش انسان جای دارد ."[11]

از سوی دیگر،گرایش به تکنولوژی در معماری ایران همواره مطرح بوده است و معماران ایرانی در دوره های مختلف از جمله در دوره ی هخامنشیان با پوشش دهانه های وسیعی مانند کاخ آپادانا ی تخت جمشید، دوره ی ساسانیان با ساخت گنبد ها و بویژه طاق بزرگ کسری و دوره ی سلجوقی و ایلخانی با توسعه ی طاق و تویزه بویژه در گنبد سلطانیه، همواره دست به ابداع در زمینه ی تکنولوژی ساخت زده اند. در این راستا تقریبا همزمان با پیشرفت های تکنولوژیک در اروپا و امریکا در دوران انقلاب صنعتی، ایران هم تکنولوژی های مطرح را در ساخت پل ها و ساختمان های مهمی مانند پل ورسک و ایستگاه های راه آهن به خدمت گرفت. اما نکته ای که در خور توجه است اینکه، در این عصر معماران ایرانی بیشتر استفاده کننده ی تکنولوژی بوده اند و بسیار معدودند معمارانی که دست به ابداع در این زمینه زده باشند. بنابراین در این تحقیق به مطالعه ی آثار سه معمار ارجمند ایرانی می پردازیم تا گوشه ای از گرایش به تکنولوژی را در معماری معاصر ایران به نمایش بگذاریم. ...

ادامه در فصلنامه آبادی شماره ۵۲ صفحه ۴۴



[1] به نظر می رسد که واژه ی فن آوری، معادل مناسبی برای واژه ی Technology نمی باشد. زیرا Techno برگرفته از واژه ی Technic ، به معنی فن و شیوه است و Logy هم برگرفته از واژه ی Logos به معنی عقل و فکر است. بنابراین می توان گفت که یکی از معانی واژه ی Technology، فن شناسی یا تفکر در مورد فن می باشد. ضمنا داریوش آشوری در فرهنگ علوم انسانی، در مقابل واژه ی Technology آورده است: فن شناخت، فن شناسی ، تکنولوژی.(آشوری:1385،416) از سوی دیگر استفاده از واژه ی فن آوری القا کننده ی باوری استثماری است، که معتقد است: فن باید از جای دیگری آورده شود! 

[2] عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین  imanraeisi@gmail.com

[3] دانشجوی کارشناسی معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوين f_e19@yahoo.com

 

4. قباديان،وحيد، مبانی و مفاهيم در معماری معاصر غرب، ص26

5. همانجا،ص27-28

6. همانجا،ص180

7 برای مطالعه ی بیشتر، بنگرید به: هایدگر، مارتین، پرسش از تکنولوژی، شاپور اعتماد، نشر مرکز

8. قباديان،وحيد، ص114

9. همانجا،ص118

10. همانجا،ص119

11. همانجا،ص122

 

 

 

 

   + ایمان رئیسی ; ۱٢:٤٢ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٥/۱۱/٤