شب نوشت های ایمان رئیسی

مقاله

"فرم از نیرو پیروی می کند"

Form Follows Action

نگاهی به چهار اثر گروه MVRDV

ایمان رئیسی

گروه MVRDV از ترکیب رشته های مختلف مانند طراحی شهری، طراحی منظر، طراحی مبلمان و معماری شکل گرفته است. نام اختصاری آنها از ابتدای نام خانوادگی سه پایه گذار شرکت به دست آمده است. (Winy Maas, Jacob Van Rijs, Nathali de Vries)

وینی ماس در سال 1959 در هلند به دنیا آمد ، در سال 1983 دوره معماری منظر را گذراند و در سال 1990شرکتMVRDV را پایه گذاری کرد. او چندین سال با  شرکت oma به سرپرستی رم کولهاس در 14 پروژه از جمله پروژه ی دو کتابخانه در ژوسیو و پروژه اجوکیتوریم همکاری داشته است. جاکوب وان ریس در سال 1964 در هلند به دنیا آمد، در سال 1984 از آکادمی آزاد لاهه و در سال 1990 از دانشگاه فنی دلفت فارغ التحصیل شد. در سال 1991 در تاسیس شرکت MVRDV شرکت داشت  . او هم در سه پروژه با شرکت oma از جمله پروژه ی مرکز فنی هنر و تکنولوژی رسانه ای zkm و پروژه اجوکیتوریم همکاری داشته است. ناتالی د ریس در سال 1965 در هلند به دنیا آمد، در سال 1990 از دانشگاه فنی دلفت فارغ التحصیل شد و در سال 1991 شرکت MVRDV را تاسیس کرد.

گروه MVRDV تفکر مشخص و روشنی در معماری دارند و پروژه های آنها دارای خط مشی خاصی است. آنها هیچ محدودیتی برای دریافت تفکرات معمارانه ندارند و معتقدند: دیگر علامت گذاری سنتی بین رشته های مختلف وجود ندارند. تصمیمی را که برای یک کار طراحی داخلی اتخاذ شده است، را می توان در قسمتی از برنامه ریزی شهر به کار برد یا دستورالعمل هائی که برای یک محوطه طراحی شده اند، می تواند در قسمتی از فن طراحی معماری برده شود.

آنها در توصیف معماری می گویند: معماری پدیده ای میان پهنه ای است نه فقط اکنون، بلکه همیشه این چنین بوده است. تاریخ معماری عبارتست از تاریخ رویاروئی واقعیت، معماران و استفاده کنندگان آن معماری. تا کنون معمار، تنها منبع تولید فرم بود، کوشش او تاثیر ناچیزی بر عناصر دیگر داشته است ...

اما در عصر ما کمیت داده هائی که در جهان موجودند، پیوسته در حال افزایش است و همه رسانه ها از آن تغذیه می کنند.

اداره کردن اطلاعات به راه اصلی سازماندهی واقعیت تبدیل شده است. بنابراین هر رشته ای به طور فیزیکی روش ویژه خود را گسترش می دهد. صنایع، اقتصاد، عوامل تولید و معماری، همگی از این اصل پیروی می کنند.

اما امروز اداره کردن اطلاعات رابطه مستقیمی با فرد دارد. فرم فقط به فردیت مولف بستگی ندارد.

از یک نظر معماری هنر نیست. بلکه در حقیقت ضد هنر است. هنرمند تجلی واقعیت را گرفته و آنرا در متن اثر خود انتزاع می کند. محصول او واقعیت زدائی از شیئی هنری است. این روش خارج شدن از چرخه واقعیت است.

از سوی دیگر، معمار دقیقاً مخالف این عمل را انحام می دهد. او استدلال را از غیر واقعیت – از ایده هایش – می آورد و آن را با واقعیت اثر معماریش تطبیق می دهد. کار او واقعیت گرائی است. افتادن در چرخه ای است که واقعیت معماری را تشکیل می دهد.

دوران اطلاعات، دوران کنش متقابل است. اگر معماری بتواند فرمی را انتخاب کند، این امکان وجود دارد که دریابیم که پهنه گسترده معماری می تواند به طور فزاینده ای باز و دارای تاثیر بر دیگر رشته ها باشد. بنابراین پیام معمارانه به یک راه کشیده نمی شود. به سوی یک سیستم بسته که با تصمیم مولف بر یک شیئی متمرکز شده ، منحرف نمی شود. امروزه پیام معماری سیستم بازی است که با روند ناکامل و تعریف نشده سر و کار دارند. بر این اساس، محصول معماری کیفیت متفاوتی به دست نمی آورد بلکه به کلی ماهیت عوض می کند .

به طور کلی گروه MVRDV  را می توان دنباله روندگان راهی دانست که با رم کولهاس در معماری معاصر آغاز شده است. مسائلی مانند سطوح پیوسته، مقیاس، بزرگی و کوچکی پروژه، اقتصاد پروژه، فضاهای خالی، همواره دغدغه  رم کولهاس و شاگردانش مانند گروه MVRDV ، گروه و گروهFOA و گروه West 8 بوده است.

با این مقدمه پیرامون تفکرات گروه MVRDV به معرفی چهار پروژه ی آنها می پردازیم.

1- مرکز اداریVPRO:

این مرکز برای یک شرکت آلمانی که در امور رسانه ها و انتشار خبر فعالیت می کند، طراحی و در سال 1997 اجرا شده است. مساحت این ساختمان 10 هزار و 500 متر مربع است که در مدیا پارک شهر هیلور زیوم هلند واقع شده است.

در ابتدا اتصال سطح شیب دار کف طبقه دوم به طبقه اول، در فضای خارج ساختمان شما را هیجان زده می کند. این نشانه شاخص، در حقیقت ورودی اصلی ساختمان است که در طبقه سوم قرار گرفته است و بازدید کنندگان را مستقیماً به مرکز ساختمان هدایت می کند.

در جاده های دیگر هم توده ی ساختمان به وسیله تراس ها و حیاط های مرکزی که حفره هائی را درون ساختمان باز می کنند و مانند مد غیر قابل پیش بینی هستند، شکسته شده و کیفیت لایه لایه ای به حجم بخشیده است.

ایده اصلی در خلق فضای داخلی، استفاده از سطوح پیوسته بود که جریان متداومی را از همکف تا طبقه پنجم به وجود می آورد و حس جامعه را در یک ساختمان منتشر می کند.

در این ساختمان بر خلاف ساختمان های اداری دوره مدرن، سقف های معلق شده و دیوارهای پیش ساخته وجود ندارد. گروه MVRDV از مصالح بسیار سنتی و متنوعی مانند سنگ، استیل، چوب، پلاستیک و قالی های ایرانی در کف استفاده کرده اند.

در مجموع می توان مهمترین ویژگی های این ساختمان را در یکپارچگی فضائی و تنوع فضائی خلاصه کرد. یکپارچگی فضاها در اثر پیوستگی سطوح طبقات و ایجاد فضاهای خالی در دل حجم به وجود آمده و تنوع فضائی در اثر چرخش نقطه دید در فضاها و استفاده و از مصالح متنوع و گاه متضاد در کنار هم حاصل شده است.

نکته ای که در نقد این پروژه بدان اشاره شده است، حجم بالای مصرف انرژی جهت سرمایش و گرمایش آن است. از آنجا که تقریباً تمامی فضاهای داخلی ساختمان در ارتباط فضائی هستند و در مکان هایی هم فضای خارج تا قلب ساختمان نفوذ کرده است. این امر کنترل درجه حرارت مطلوب برای کارمندان را با مصرف زیاد انرژی ممکن می سازد.

شاید بتوان گفت که این ساختمان از نظر روش طراحی و تنوع فرم ها و مصالح، تحت تاثیر پروژه اجوکیتوریم اثر رم کولهاس است.  

2- آپارتمان هایWo Zo Ko:

این مجموعه آپارتمانی که در سال 1997 در شهر آمستردام هلند ساخته شده است، در بدو تماشا به همه رهگذران مجاور خود یک شوک وارد می کند. زیرا جعبه ها و تراس های نما به طرز عجیبی میان آسمان و زمین معلق شده اند.

این آپارتمان برای سکونت سالمندان در حومه آمستردام طراحی شده است. ساختمان اصلی از یک نوار باریک تشکیل شده است.

ترفندی که گروه MVRDV به کار برده اند تا توده ساختمان را به حداقل و فضای سبز اطراف آنها را به حداکثر برسانند.

در نمای جنوبی که پوشش چوبی دارد، پنجره ها در مکان های متفاوتی قرار گرفته اند و بالکن ها با عمق و عرض متفاوتی طراحی شده اند. رنگ بالکن ها بیانگر ویژگی های ساکن آن واحد است، که نتیجه بسیار نگارنگی حاصل شده است.

بنابراین هر اپارتمان منحصر به فرد شده و ریتم رنگارنگی در طول ساختمان به وجود آمده است .

شاید بتوان این ایده گروه MVRDV را با رنگ های متنوع و شاد لوکوربوزیه در مجتمع مسکونی مارسی مقایسه کرد و ردپای اغراق آمیز از آن پروژه در این آپارتمان سالمندان مشاهده کرد. این ساختمان مرتباً در انتشارات بین المللی معماری به طور برجسته ای نشان داده شده است و به عنوان فینالیست برای جایزه میس وندرو در معماری اروپا برگزیده شده بود.

3 – پاویون هلند در نمایشگاه هانور آلمان

این گروه جوان هلندی، شانس آنرا پیدا کردند تا پاویون هلند را در نمایشگاه Expo2000 هانور آلمان طراحی و در مدت کوتاهی آنرا اجرا کنند. به دلیل فاکتورهای توسعه ای که برای کشور هلند در نظر گرفته شده بود. یعنی: فضا، زمین، اکولوژی و کاهش آلودگی هوا – گروه MVRDV پیشنهاد کرد که پاویون می تواند ارائه کننده این مباحث توسعه باشد.

ساختمان مانند یک برج یا یک سازه، برای نمایشگاه جهانی هلند مانند فضائی است که گروه MVRDV  آنرا یک پارک چند سطحی توصیف کرده اند که مرزها را از بین برده و فضا، انرژی و زمان را ذخیره کرده و فراساختاری است که در خود به اکوسیستمی کوچک تبدیل شده است.

4 – متاسیتی

گروه MVRDV تاسیسات ویدئوئی مرکز اشتروم را برای هنرهای بصری در لاهه هلند در اواخر سال 1999 ایجاد کرد. شهر اطلاعات آنها اساساً نمایشگاهی است که در هر مکانی مثل خانه نور گلاسکو به نمایش گذاشته شده است. به گفته معماران آن، شهر اطلاعات فقط بر داده های اطلاعاتی اتکا دارد و شهری است که می خواهد به وسیله اطلاعات توصیف شود. شهری است که توپوگرافی، ایدئولوژی از پیش تعیین شده ، تجسم و متن را نمی شناسد.

MVRDV با ملاک قرار دادن توسعه سریع السیر مراکز شهری بر اساس حمل و نقل و ارتباطات به این نتیجه رسیدند که شهر اطلاعات در آینده وسعتی تقریباً برابر با مربعی به ضلع 400 کیلومتر تقریباً به اندازه فاصله توکیو-اوزاکا و تراکم جمعیتی بسیار بالائی خواهد داشت . به اندازه 1477 نفر در کیلومتر مربع ، این بدان معنی است که جمعیت شهر 241 میلیون نفر است ، تلاقی بازی های کامپیوتری مانند سیم سیتی و ایده های پیشرفت شهر اطلاعات – محیط زیبائی به وجود می آورد که تفکر طراحی این شرکت پرنفوذ آلمانی را منعکس می کند، حتی اگر دنیا کاملاً برای 376 شهر اطلاعاتی - دنیایی با بیش از 88 میلیارد نفر جمعیت شهر نشین  که آنها تصور می کنند، آماده نباشد.

نتیجه گیری :

گروه MVRDV در نقد شعار معماری مدرن - فرم از عملکرد پیروی می کند - شعار جدیدی مطرح کرده اند، که عبارت است از: فرم از نیرو پیروی می کند.

بنابراین می توان این شعار را به مثابه مانیفست گروه MVRDV  دانست و چنین نتیجه گرفت:

1- گروه MVRDV از همه تخصص ها در کنار هم برای طراحی پروژه های بزرگ و کوچک استفاده می کنند.

2- آنها در جستجوی نوعی از معماری هستند که ریشه در مدرنیسم دارد و با نقد آن معماری و پیوند آن با زمان حال در جستجوی یافتن راه حل های تازه در معماری هستند.

3 – مفاهیمی مانند سطوح پیوسته، بیرون و درون، مقیاس، فضای خالی، تنوع فضائی و تنوع رنگی از مهمترین مفاهیم مورد استفاده این گروه است.

4 – آنها در هر پروژه علاوه بر پاسخگوئی به مسائل مورد نیاز کارفرما یک فضای شاخص و تجربه نشده ارائه می کنند.

در پایان به نظر می رسد که گروه MVRDV جایگاهی ویژه در معماری دهه اول قرن بیست و یکم خواهند داشت و آینده ای همراه با پیشرفت را می توان برای آنها متصور شد.

همچنین این گروه در ایران هم نزد معماران جوان به خوبی شناخته شده اند و تاثیر آنها را می توان در تعدادی از آثار رضا دانشمیر ، مهرداد گلمحمدی و آرش مظفری مشاهده کرد.

« این مقاله در ماهنامه بین المللی ساخت و ساز شماره 32 ، فروردین 1383 به چاپ رسیده است.  فهرست منابع و پانوشت ها در آنجا آمده است.»

   + ایمان رئیسی ; ۱:۱۳ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٦/۱/۱٧
comment نظرات ()